Çevremde edebiyatla uğraşan kişiler var. Birçoğu yalnızca roman
öykü ve şiir kitapları okumakla yetiniyor. Kimi okuduklarından yo-
la çıkarak öyküler, şiirler ve denemeler kaleme alıyor. Hatta bu
kişiler aralarında toplanıp bir fanzin bile çıkarttılar. Yazarları
yine bu çevreden. Bu nadide oluşumun niteliğini çok fazla tartış-
madan gelişimini açıklamak üzere Kocaeli Üniversitesi İletişim Fa-
kültesi'nin radyosunda bir programa katılmıştım. Fanzini bir olu-
şum olarak tarif etmek gerçekten güç bir iş. Herneyse, bu yazımın
odağına yine bu çevrede bulunan bir fanzin yazarını, Ahmet'i, yaz-
mayı bir uğraş haline getirme çabasından dolayı koyuyurum.
Tanışmamız bir rastlantıya dayanıyor. Ahmet uzun süredir yazmayı
uğraş haline getirmiş durumda. Yanlış hatırlamıyorsam ta bir yıl
önce bir öykü yazmaya başladığını ve hala bitiremediğini söylemiş-
ti. Yazdığı bu öyküde Recai'nin başından geçen olayları konu edi-
yordu. Bu öyküyü tamamlanmamış haliyle ben de okuma fırsatı bulmuş-
tum. Açık konuşayım, öyküden geriye aklımda Recai bir kitapçıda ge-
zinirken rafların arasında ona küfreden bir papağandan başka bir
şey kalmadı. Uzun zaman oluyor! Ama bütün öykü bir küfür gibiydi
zaten. Hayata savrulmuş bir küfür. İşte, daha geçen gün bana gön-
derdiği ikinci öyküde de aynı arabesk hava yok mu?
Bu öyküde ise bir İsmail adında bir adam, nedeni bilinmeyen ve okun-
dukça hiç bir konuya bağlanmayan, adeta askıda kalan bir nedensiz-
likle bir devlet dairesine ulaşma çabasındadır. Fakat gidemez. Ya-
ni aslen gidilecek yerin bir devlet dairesi veya umumi hela olması
tercihleri arasında olay örgüsünde önem derecesi bakımından bir
fark yoktur. Ulaşmak isteyip bir türlü varamaması, yazarı bakımın-
dan kullanabileceği bir teknikti, ancak bu durumda olayların devlet
dairesi ile ilişkili olması gerekiyordu. Halbu ki İsmail bir anda
bastıran yağmur yüzünden AVM'ye kaçar, mağazalarından çaresizlikle
kahve çikolata filan alır, bir de son anda tuvalete gider ve öykü
biter. Bu izlek üzerinde hayata okkalı bir küfür savurur İsmail.
Gerçekten öyle değil midir?

Eve dönüşte yol kenarından durağa yürüken yorgunlukla aklıma bir so-
ru geldi: "Böylesi uzun bir günün ardından dünya yine de, hala dönü-
yor, değil mi?" Değil diyesim geliyor. Bir an, kısacık bir an için
"dönmüyor, duruyor" diyebildim ve sonra bu düşüncenin açtığı pence-
reden içeri daldım. Hemen genellemem gerekiyordu: "Dünya durduğu
yerde duruyor, bundan önce de böyleydi, bundan sonra ve şimdi de
böyle." Güneş, ay ve diğer gök cisimleri, durmuyorlarsa, bu ezel-
den sabitlenmiş gezegenimin etrafında dönüyorlar. Güneş mesela yö-
rüngesini bir günde tamamlıyor, ertesi gün yine bir tam gün içinde
tekrar ediyor.
Diyelim, kapalı bir havada balkonda oturuyoruz. Sonra görebildiği-
miz bir uzaklıkta bir yıldırım düşüyor ve bu yıldırımın geçtiği her
yerden yayılan ışık bir fotoğraf karesi gibi bakışlarımıza ve hatta
gövdemize çarpıyor. Bu durum yıldırımın gözlendiğine delildir.
Demek, yerle gök arasında gerçekleşen bir statik elektrik patlama-
sının yol açtığı ve ilk bakışta yalnızca düştüğü yerde gözlemlene-
bilir sandığımız ışık, aslen gözlem yönümüzden bizi aşarak aksi
yönde, görülemez oldukları yere kadar ilerliyorlar. Daha sonra görü-
nemeyecek kadar ışımalarını kaybettikleri için yine havanın içinde
bir kütleye dönüşüyorlar. Burada kapalı kutudaki ışık deneyi işe ya-
rıyor. Yatayda açtığımız deliktekine benzer bir ışık son hedefini
bulmadan önce zayıflayarak bükülüyor, dünyanın çekim gücüyle bir-
likte bir kütleye dönüşüyor. Tıpkı güneş ışınlarının atmosferi
koruması gibi. Yatayda, delikten çıkan ışının doğrultusuna sürekli
dik kalan titreşimler, ya da yıldırımdan yayılan ışığın yere doğru
bükülen ışımasından sürekli olarak ayrılan bir kütle, ışık tamamen
soğurulana kadar artıyor. Böylelikle gözleyemediğimiz bir uzaklığa
kadar hareketlenen hava bu ışınların çevresinde saçılıp duruyor.
Buna rüzgar diyoruz. Demek düz mantıkla, yıldırım çoğaldıkça rüzgar
çoğalır.
Bu şeye benziyor, havanın bir an için ışık hızında bir hareketli-
likle titreşmesi ve daha sonra kendi halinde yayılmayı sürdürmesi
gibi.

Kırık zamanın esintisi seher
Gün doğmadan kıyametin habercisi
Rüyayla yüklü bu hafiflik geçip gidiyor
Her gün ve buradan

Yine heceleyerek bir şiiri yazmak geçiyor içimden, bir seferinde
yaptım çok beğenildi. Zaman ve mekan ayrımının dildeki bir yansıma
ile yok edildiği ve yabancılar tarafından bir görkemli şölen şek-
linde bize sunulduğu durumlardan, bu dil uzatmaların, yeryüzünde
yüzelli milyonu aşkın bir nüfusta çeşitli şivelerle kullanılan
Türkçe'mizin varsıl yüklemi durumuna geçmesinden dolayı, bu "erken
kalkan yol alır" mantığına boyun eğmeden işin içinden nasıl çıka-
rız, nasıl bu zaman ve mekan çatışmasının içinden, bir başkasının
ağzına dolanmadan, fazladan bir yüklem getirmeden çıkarız, bunun
incelikli hesaplarını yapmakla meşgulüm. İşte böyle kahpe bir olay
ki kadınsız göğüs gerilemiyor. Siyaset, yapabildiğim kadarıyla bu
kadını öncelemiyor, ona engel olamıyor ve bu yüzden bir yabancının
ağzındaki dedikodu, laf olup çıkıyor. Bu nedenle meydan okumanın
zorunluluğu o kadınla birlikte. Burada, iki adım ötede veya beride
veya öylesine parkta otururken veya bir alış-veriş dönüşü, yanım-
dan öylesine geçip giden o kadınla.

Aramızda ne senin benim adıma adını koyabildiğin, ne de benim senin
adına adını koyabildiğim eşyalar varmış. Bakıyorum, sana ait olan-
lardan değil, beni donatanlardan başlıyorum. Donattıklarını kabul
etmem gerek ama bu eşyanın eskimesine dair bir aldatmaca. Farkına
varınca göze çarpıyor ve tutkuya dönüşüyor, vazgeçmem zor, benliğim
gibi, yeniden donattığını kabul etmemin yolu dokunmaktan geçiyor.
Tutkuyla dokunmak olsa, silah derim, tetik derim. Bu olsa olsa eş-
yanın yenilenmesi, dokunmanın değil. Dokunmak hala bir kütle gibi
duruyor ve içinde yer ediyor, bende değil, sende, onda, kısaca bir
başkasında. Bu eşyanın eskimesine dair bir aldatmaca.

Rüştünü ispat, katılmak gibi, benzer bir ruh hali içinde zaman
zaman, mesela en belirgin haliyle baharda yeni bir soluk getir-
menin aldanışı içine çok kez girip çıktım. Bunlar sıklıkla nef-
sani arzular olarak kaldılar. Ayrıldığım yerden, evimden, uzak-
laşmanın tersyüz edilmiş bahaneleri olarak... Bu yetememezlikle
birlikte adı geçerlilik kazanan ve yalnız bu haliyle daha geniş
bir çevrede, mesela mahallede, kabul gören ve aslen bu nedenle
reddedilmiş... Başkalarının umursamazlığına iyi niyetle bırak-
tığım nefsani arzular... Tekrar ettiği zaman dilimlerine doğru
gelecek umuduyla çivilenmiş, sokağın ortasındaki tabelayı taşı-
yan direkler gibi, sürekli davet ediyor, sürekli çekiyor.
İşte bu masaya da, akıp giden hayata yetiştim, yetişeceğim di-
leği ile birlikte gelen sorunlarla oturdum. Her tekrar edişimde
yeni bir solukla, kazandırdıkları haydan huya gidecek denli
meçhul, yenilgileri kalabalık bu kumarbaz masasına.

Fyodor Mihayloviç Dostoyevski ile tanışmam: Şecere konunun dışında.
Buradan öteye de aslen tanışmanın imkanı yok. Ancak, can çıkmak
üzereyken, şecereye benzer bir bozulmazlığı mesafeli olarak başka-
ları üzerinden yaklaştırıp, bir tehlike anında yine şecerenin yok-
luğu sonucuna varmak üzere, Fyodor özelinde çaresiz bir adımla, sa-
vunduğum kişiliğime çırçıplak bir çığlık veya bir böğürme ile ka-
pandığım, bu sayede kişiliğim bakımından zaten başkalarıyla fakir-
leştirimiş ve hemen oracıkta zıtlık ve simetrinin meczupluğuna ka-
pılarak tersyüz edilme tehlikesiyle bir kez daha beliren KİŞİ
ADLARI, şecereden öte bir bağlılığın izlerini bilinmezliğin içinden
ortaya çıkardığında, ve böylece cana kıyıldığında.
Tarih hepimizin çıkmaz sokağıdır. Bu çıkmaz sokağı Fyodor'a özel
kılan bir şey yine de var. O da, birçoğumuzun aksine, tarihselliği
bulunan kişilerin adlarını bilmemesindendir. O bunun yerine uydur-
duğu birtakım kişi adlarını kullanmayı tercih etmiştir. Bunlara
adıl diyorum. Adılları teslim ettikten sonra, bu cehaletinin içinde
Fyodor dost gibidir gerçekten, cana yakındır, yarattığı kişiler
saflığa ve içtenliğe yakın durur. Yoksa, mesela hikayelendirmek
bakımından Hz. Lut ile başlayıp meleklerin kestiği cezalardan konu
açmak kolaydır. Ama Dostoyevski buna izin vermez. Aslında ona
"melekler ne alemde" diye sorsanız kesin cevap alırsınız. Bu ba-
kımdan tanıklıkları ile saflığını reddetmek arasında bocalamış bü-
yük bir yazardır.
İşte bir gün bu halde can verirken yakaladım onu. Masasında çevir-
diği oyunların, kadınlarla ilişkilerinde kaleme aldığı bir roman
haline geldiğini ona kullandığı adılları yüzüne vurarak, bir kara
bulut gibi göstererek yapabilirdim. Bu bir bakıma anadilin yiti-
miydi, o bunun farkında değildi, vurgularım, kekemeliğim, şivesiz-
liğim birleşince sanki onun hanesine bir büyüklenme olarak geçiyor-
du, halbuki zafer benimdi. Kişilere ulaşmayı hiçbir zaman becereme-
miş ve tuhaf bir şekilde onları bu yüzden doğru düzgün kurgulamış
biri olduğu için ve bu cömertliği ona ben sunduğum için... Böylece
ölüyordu. Fyodor'un cezası ortaya çıkıyor, yalnız ölmeye mahkum
öyle yapıyor.
Günahkarlığı, adında bir an için doruk noktasına çıkarak sonra tek-
rar kayboluyor. Bu her zaman için onun açık kapısı. Yine de oradan
sağ çıkmasına katlanamazdım ve zaten o da bir yolunu bulup kişili-
ğin yokluğuna dönmeyi başarıyor. Bu bakımdan saflığın ve katıksız-
lığın günyüzündeki hallerini içeren romanlarını, kişi adıllarıyla
ustalıkla yaratabilmiştir, diyorum.